Σύμφωνα με τον ν. 5209/2025, η οδήγηση χωρίς δίπλωμα, χωρίς την κατάλληλη κατηγορία διπλώματος ή ενώ το δίπλωμα έχει αφαιρεθεί ή ανακληθεί, αποτελεί σοβαρή παράβαση κατηγορίας Ε4. Νομικά, ο όρος «δίπλωμα» αντιστοιχεί στην άδεια οδήγησης.
| Κατηγορία οχήματος | Διοικητικό πρόστιμο |
|---|---|
| Μοτοποδήλατα και ορισμένα ελαφρά τετράκυκλα | 500 € |
| Επιβατικά Ι.Χ. αυτοκίνητα | 700 € |
| Ταξί και λεωφορεία | 1.000 € |
Πέρα από το πρόστιμο, προβλέπεται αφαίρεση των στοιχείων κυκλοφορίας του οχήματος για 30 ημέρες. Με απλά λόγια, μπορεί να αφαιρεθούν οι πινακίδες και η άδεια κυκλοφορίας του οχήματος —δηλαδή το έγγραφο που αφορά το αυτοκίνητο ή το δίκυκλο.
Αν ο οδηγός διαθέτει δίπλωμα οδήγησης, προβλέπεται και αφαίρεσή του για ένα έτος.
Τι ισχύει σε περίπτωση τροχαίου;
Η έλλειψη διπλώματος δεν σημαίνει, από μόνη της, ότι κάθε τροχαίο ατύχημα αποτελεί αυτομάτως κακούργημα ή επικίνδυνη οδήγηση.
Αν υπάρξει σοβαρός τραυματισμός ή θάνατος, εξετάζονται όλα τα πραγματικά περιστατικά: ο τρόπος οδήγησης, τυχόν παραβίαση κανόνων κυκλοφορίας, η ταχύτητα, η κατανάλωση αλκοόλ ή χρήση ουσιών, η αιτιώδης συνάφεια και η υπαιτιότητα του οδηγού.
Ωστόσο, η οδήγηση χωρίς δίπλωμα μπορεί να αξιολογηθεί ως επιβαρυντικό στοιχείο, ανάλογα με την υπόθεση.
Μπορεί να ζητηθεί αναστολή;
Υπό προϋποθέσεις, η πράξη με την οποία αφαιρείται το δίπλωμα μπορεί να προσβληθεί και να ζητηθεί η προσωρινή αναστολή εκτέλεσής της, μέχρι να κριθεί η κύρια υπόθεση.
Το δικαστήριο εξετάζει κυρίως:
- τη σοβαρότητα της παράβασης και την ανάγκη προστασίας της οδικής ασφάλειας,
- τη συγκεκριμένη οικονομική ή επαγγελματική βλάβη του οδηγού,
- αν το δίπλωμα είναι αναγκαίο για το βασικό ή μοναδικό μέσο βιοπορισμού του,
- τα έγγραφα που αποδεικνύουν τη βλάβη αυτή.
Η επαγγελματική ανάγκη δεν αρκεί μόνη της. Πρέπει να αποδεικνύεται συγκεκριμένα ότι η άμεση αφαίρεση του διπλώματος προκαλεί δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη.
Τι δείχνει η νομολογία;
Το πώς κρίνουν οι δικαστές φαίνεται καθαρά από τρεις πραγματικές υποθέσεις:
Η περίπτωση του Οδηγού υπό την επήρεια αλκοόλ (ΔΠρΗρακλ 161/2015) – ΑΠΟΡΡΙΦΘΗΚΕ:
Ένας οδηγός πιάστηκε με αλκοόλ, του πήραν το δίπλωμα και ζήτησε αναστολή, λέγοντας ότι έχει χαμηλό εισόδημα, παιδιά να θρέψει και χρειάζεται το αμάξι για την εποχιακή του δουλειά. Το δικαστήριο είπε ΌΧΙ. Ο λόγος; Η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ βάζει σε άμεσο κίνδυνο τις ζωές των άλλων ανθρώπων στους δρόμους. Η ασφάλεια του κόσμου είναι πιο σημαντική από την οικονομική ζημιά του παραβάτη.
Η περίπτωση του Δασκάλου Οδήγησης (ΔΠρΑθ 3759/2004) – ΔΕΚΤΗ:
Το δικαστήριο του επέστρεψε το δίπλωμα επειδή η δουλειά του ήταν να μαθαίνει άλλους να οδηγούν. Αν έκλεινε η σχολή του, θα έχανε όλους τους πελάτες και το εισόδημά του. Του έβαλαν όμως τον όρο να μην ξανακάνει καμία παράβαση.
Η περίπτωση του Ταξιτζή (ΔΠρΑθ 1859/2014) – ΔΕΚΤΗ:
Του είχαν αφαιρέσει το δίπλωμα για 6 μήνες. Το δικαστήριο τον δικαίωσε προσωρινά επειδή το ταξί ήταν το μοναδικό έσοδο για να ζήσει αυτός και η οικογένειά του. Αν δεν δούλευε, δεν θα μπορούσε ούτε να φάει, ούτε να πληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Όπως φαίνεται η νομολογία έχει δεχθεί, κατά περίπτωση, αναστολή της αφαίρεσης διπλώματος όταν η άμεση εκτέλεση του μέτρου απειλούσε σοβαρά το επαγγελματικό εισόδημα του οδηγού.Αντίθετα, σε παραβάσεις που συνδέονται με άμεσο και αυξημένο κίνδυνο για την οδική ασφάλεια, όπως η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, το δικαστήριο μπορεί να δώσει προτεραιότητα στην προστασία των λοιπών χρηστών του δρόμου.
Συμπέρασμα
Η οδήγηση χωρίς δίπλωμα επιφέρει σημαντικές κυρώσεις: πρόστιμο, αφαίρεση διπλώματος όπου αυτό υπάρχει και αφαίρεση των στοιχείων κυκλοφορίας του οχήματος, δηλαδή των πινακίδων και της άδειας κυκλοφορίας του. Η αναστολή της αφαίρεσης του διπλώματος δεν είναι αυτόματη και εξαρτάται από τα δεδομένα κάθε υπόθεσης, την επαγγελματική βλάβη του οδηγού και την προστασία της οδικής ασφάλειας.